ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ระบุผ่านสื่อโซเชียลมีเดียวันนี้ (13 พฤษภาคม 2569) ว่าวิทยาศาสตร์ที่รักษารากเหง้าจะพบความเรืองรองของชาติเราในอดีต

การทำงานของนักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่มักเป็นการมองไปข้างหน้าเพื่อสร้างอนาคต แต่สำหรับเรา อนาคตจะมั่นคงได้ เราต้องเข้าใจรากเหง้าของอดีตอย่างถ่องแท้ด้วย

นี่คือหัวใจสำคัญของการใช้ Heritage Science เข้ามาเชื่อมโยงวิทยาศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และสถาปัตยกรรมเข้าด้วยกัน

เมื่อวานในงาน Heritage Science Forum ครั้งที่ 1 เราได้ร่วมกับสถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศส ในการนำโมเดลการบริหารจัดการระดับโลกอย่าง ‘มหาวิหารน็อทร์-ดาม’ (Notre-Dame de Paris) มาเป็นหมุดหมายสำคัญในการบูรณะมรดกทางวัฒนธรรมของไทยด้วยนวัตกรรมขั้นสูง

ฝรั่งเศสแสดงให้เราเห็นว่าการใช้ "วิทยาศาสตร์การอนุรักษ์" คือการบริหารจัดการมรดกโลกอย่างเป็นระบบ สอดคล้องกับนโยบาย อววน. ที่เราเน้นบูรณาการข้ามศาสตร์ระหว่าง STEM (วิทยาศาสตร์) และ SHA (สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และศิลปกรรมศาสตร์) เพื่อไม่ให้เราต้องเสียเวลานับหนึ่งใหม่

เราสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อฟื้นคืน ‘กระจกเกรียบ’ แห่งวัดพระแก้ว โดยใช้แสงซินโครตรอน เข้าไปวิเคราะห์โครงสร้างในระดับอะตอม เพื่อถอดรหัสสูตรการผลิตกระจกจืนและกระจกเกรียบที่วิจิตรบรรจง ซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่สูญหายไปเกือบศตวรรษ ให้กลับมามีชีวิตใหม่ได้

นอกจากนี้ ความลับ ‘โบราณสถานสุโขทัย’ ยังถูกค้นพบผ่านเทคโนโลยี LiDAR และการวิเคราะห์เชิงคำนวณ (Computational Analysis) ที่ทำให้เรามองเห็นผังเมืองและโครงสร้างสถาปัตยกรรมที่ซ่อนอยู่ใต้ผืนดินได้อย่างแม่นยำ ช่วยให้การอนุรักษ์เมืองมรดกโลกแห่งนี้ทำได้โดยไม่สูญเสียคุณค่าเดิม

อีกเป้าหมายของเรา คือการเปลี่ยน “ทรัพย์สินทางวัฒนธรรม” ให้กลายเป็น “มูลค่าทางเศรษฐกิจ” ผ่านการสร้าง Storytelling ที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ เพื่อยกระดับสู่การท่องเที่ยวเชิงคุณค่า

การร่วมมือกันกับทางฝรั่งเศสในครั้งนี้ คือการใช้ วิทยาศาสตร์เป็นภาษากลาง เพื่อสร้างพันธมิตรทางปัญญาและผลักดันให้ประเทศไทยก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางด้าน Heritage Science ในระดับภูมิภาคอาเซียนอย่างสง่างามและยั่งยืน

ผมยังเชื่อว่า “วิทยาศาสตร์ต้องรับใช้สังคม” และวันนี้เรากำลังทำหน้าที่ปกป้องรากเหง้าของสังคมไทยอยู่ครับ